Khi nào cần thay lọc động cơ diesel? Lọc dầu, lọc nhiên liệu, lọc gió
Động cơ diesel trên máy phát điện, máy công trình, tàu thủy hay xe chuyên dụng đều cần ba “lá phổi” bảo vệ: lọc dầu bôi trơn, lọc nhiên liệu và lọc gió. Bộ lọc giá trị không lớn nhưng nếu bị tắc hoặc thay không đúng lúc, động cơ có thể mòn nhanh, tụt công suất, hỏng kim phun và phải đại tu sớm với chi phí gấp nhiều lần. Bài viết này giải thích vai trò từng loại lọc, khi nào cần thay lọc động cơ diesel, dấu hiệu nhận biết lọc đã đến hạn và những lưu ý khi chọn lọc thay thế.
1. Vai trò của ba loại lọc chính trên động cơ diesel
Mỗi bộ lọc giữ lại một loại tạp chất khác nhau, nên không thể thay bộ này mà bỏ qua bộ kia.
- Lọc dầu (lọc nhớt): giữ lại mạt kim loại do mài mòn, muội than từ quá trình cháy và cặn bẩn trong dầu bôi trơn trước khi dầu đi đến bạc trục, trục cam, tua-bin tăng áp. Nếu lọc tắc, van an toàn (bypass) sẽ mở để dầu vẫn đi qua – tức là dầu bẩn chưa lọc được bơm thẳng vào động cơ.
- Lọc nhiên liệu: loại bỏ cặn bẩn, rỉ sét và nước có trong dầu diesel để bảo vệ bơm cao áp và kim phun – những chi tiết có khe hở rất nhỏ, đặc biệt nhạy cảm trên động cơ phun nhiên liệu điện tử (common rail). Nhiều hệ thống dùng hai cấp: lọc thô kèm tách nước và lọc tinh.
- Lọc gió (lọc không khí): ngăn bụi đi vào buồng đốt. Bụi là tác nhân mài mòn xi lanh, xéc măng và van mạnh nhất; chỉ một lượng nhỏ bụi lọt qua cũng đủ làm động cơ “hao dầu, yếu máy” sau một thời gian.
2. Khi nào cần thay lọc động cơ diesel?
Nguyên tắc quan trọng nhất là tuân theo sổ tay bảo dưỡng của nhà sản xuất động cơ. Chu kỳ khác nhau tùy model, loại dầu, chất lượng nhiên liệu và môi trường vận hành. Bảng dưới đây chỉ mang tính tham khảo phổ thông để bạn hình dung:
| Loại lọc | Căn cứ thay | Lưu ý thực tế |
|---|---|---|
| Lọc dầu bôi trơn | Thay cùng mỗi lần thay dầu theo số giờ chạy hoặc thời gian quy định | Với máy phát điện dự phòng chạy ít giờ, vẫn cần thay dầu và lọc định kỳ theo thời gian (thường tối thiểu mỗi năm) vì dầu bị oxy hóa, nhiễm ẩm |
| Lọc nhiên liệu (thô/tách nước và tinh) | Theo số giờ quy định trong sổ tay, thường dài hơn chu kỳ thay dầu; hoặc sớm hơn khi chênh áp cao | Xả nước ở cốc tách nước thường xuyên (hằng ngày hoặc trước mỗi lần vận hành); thay sớm nếu nhiên liệu kém sạch |
| Lọc gió | Theo đồng hồ/chỉ báo trở kháng (restriction indicator) hoặc theo giờ/thời gian quy định | Môi trường bụi (công trường, mỏ, cảng) cần kiểm tra dày hơn; lõi an toàn (lõi trong) thường thay sau một số lần thay lõi chính |
Với tổ máy phát điện diesel, nhiều nhà sản xuất xếp việc thay dầu và lọc dầu vào mốc bảo dưỡng vài trăm giờ chạy, trong khi lọc nhiên liệu và lọc gió có thể ở mốc dài hơn hoặc thay theo tình trạng. Vì con số cụ thể khác nhau giữa các hãng và model, hãy đối chiếu đúng tài liệu của động cơ bạn đang dùng hoặc hỏi kỹ sư bảo dưỡng.
Thay theo giờ chạy hay theo thời gian?
Áp dụng mốc đến trước. Máy phát dự phòng ở tòa nhà, ngân hàng, bệnh viện có thể chỉ chạy vài chục giờ mỗi năm, nhưng dầu, lọc và gioăng vẫn lão hóa theo thời gian, nhất là trong khí hậu nóng ẩm như Việt Nam. Ngược lại, máy chạy nguồn chính, máy công trình có thể đến hạn theo giờ chỉ sau vài tuần.
3. Dấu hiệu cho thấy lọc đã bị tắc hoặc cần thay sớm
Ngoài lịch định kỳ, người vận hành nên để ý các dấu hiệu sau:
Lọc nhiên liệu
- Động cơ khó khởi động, chạy giật, tụt công suất khi lên tải.
- Máy tắt đột ngột khi đang chạy tải cao do thiếu nhiên liệu.
- Cốc tách nước có nhiều nước hoặc cặn; cảnh báo nước trong nhiên liệu (nếu có cảm biến).
Lọc gió
- Chỉ báo trở kháng chuyển sang vùng đỏ.
- Khói đen nhiều hơn bình thường, nhiệt độ khí xả tăng, máy yếu khi tải nặng.
- Tiêu hao nhiên liệu tăng mà không rõ nguyên nhân.
Lọc dầu
- Áp suất dầu bôi trơn thấp hoặc dao động bất thường.
- Dầu đen, đặc nhanh; phân tích dầu cho thấy hàm lượng kim loại, muội tăng cao.
Khi gặp các dấu hiệu trên, nên dừng máy kiểm tra sớm thay vì cố chạy tiếp. Một bộ lọc thay sớm luôn rẻ hơn nhiều so với sửa bơm cao áp, kim phun hay tua-bin tăng áp.
4. Quy trình thay lọc đúng kỹ thuật
- Chuẩn bị đúng mã lọc theo số model, số serial động cơ; không dùng lọc “lắp vừa” nhưng khác thông số áp suất mở van bypass hoặc cấp lọc.
- Vệ sinh khu vực quanh bầu lọc trước khi tháo để bụi không rơi vào đường dầu, đường nhiên liệu.
- Bôi một lớp dầu sạch lên gioăng lọc dầu mới, siết bằng tay theo hướng dẫn trên thân lọc, tránh siết quá chặt gây biến dạng gioăng.
- Mồi và xả gió hệ thống nhiên liệu sau khi thay lọc nhiên liệu để tránh lọt khí làm máy khó nổ. Với động cơ common rail, tuân thủ quy trình của nhà sản xuất, không tự ý đổ nhiên liệu chưa lọc vào phía sau lọc tinh.
- Không vệ sinh lõi lọc gió bằng khí nén áp lực cao nếu nhà sản xuất không cho phép, vì dễ làm rách giấy lọc. Lõi hỏng, rách phải thay mới.
- Chạy thử và kiểm tra rò rỉ, áp suất dầu; ghi số giờ, ngày thay vào sổ theo dõi để tính mốc tiếp theo.
5. Chọn lọc thay thế: chính hãng hay hàng trôi nổi?
Lọc giả, lọc kém chất lượng thường có giấy lọc mỏng, ít nếp gấp, keo dán yếu hoặc van chống xả ngược kém kín. Bề ngoài khó phân biệt nhưng hiệu quả giữ bụi và độ bền thấp hơn, có thể bị bục khi áp suất tăng. Khi chọn lọc, nên lưu ý:
- Mua từ nhà cung cấp có nguồn gốc rõ ràng, có chứng từ xuất xứ.
- Đúng mã phụ tùng theo động cơ, đúng cấp lọc nhà sản xuất khuyến cáo.
- Thay lọc đồng bộ với dầu bôi trơn đúng cấp chất lượng, độ nhớt.
- Lưu hồ sơ bảo dưỡng để thuận tiện bảo hành và theo dõi tình trạng máy.
6. Câu hỏi thường gặp
Có thể chỉ thay dầu mà không thay lọc dầu không?
Không nên. Lọc cũ đã chứa đầy cặn bẩn; giữ lại lọc cũ sẽ làm dầu mới nhanh bẩn và có thể khiến van bypass mở, đưa dầu chưa lọc vào động cơ. Thông lệ là thay lọc dầu cùng mỗi lần thay dầu.
Máy phát điện ít chạy có cần thay lọc định kỳ không?
Có. Ngoài mốc giờ chạy, cần bảo dưỡng theo thời gian vì dầu bị oxy hóa, nhiên liệu tồn lâu dễ nhiễm nước, vi sinh. Lịch cụ thể nên theo sổ tay của hãng hoặc kế hoạch bảo dưỡng do kỹ sư lập.
Bao lâu nên xả nước ở cốc tách nước nhiên liệu?
Nên kiểm tra và xả thường xuyên, thông thường trước mỗi ca vận hành hoặc hằng ngày với máy chạy liên tục. Nếu lượng nước nhiều bất thường, cần kiểm tra bồn chứa và nguồn nhiên liệu.
SPS Việt Nam – cung cấp lọc, phụ tùng và bảo dưỡng động cơ diesel
SPS Việt Nam cung cấp lọc dầu, lọc nhiên liệu, lọc gió và phụ tùng cho động cơ diesel, máy phát điện (Rehlko (Kohler), Mitsubishi, Perkins, Doosan), động cơ Deutz, cùng dầu mỡ nhờn công nghiệp Motul. Đội ngũ kỹ thuật của chúng tôi đã thực hiện nhiều công việc bảo trì, đại tu như đại tu động cơ tàu nạo vét và cung cấp, lắp đặt 57 máy phát điện tại Cam Ranh – Khánh Hòa.
Bạn cần tra đúng mã lọc hoặc lập lịch bảo dưỡng định kỳ cho máy phát, động cơ? Liên hệ Hotline 028 6280 6885, email info@spsvn.com.vn hoặc gửi yêu cầu tại trang Liên hệ.